SEARCH RESULT

18 yüzyılın 40’lı yıllarında Buhara’da sıradaki hakimiyet değişimi sonucunda tahtı Özbeklerin Mangıt soyu ele geçirdi. Cengiz Han soyundan olmayan Mangıt sülalesi temsilcileri Emir ünvanı ile yetindi. 1756-1920 yılları arasında onların idaresi altında bulunan devlet de Buhara Emirliği adını taşıdı. Emirliğin devlet divanı İslami devlet yönetim gelenekleri ve Cengizi-Türki adetleri üzerine kurulmuştu. Buhara Emirliği’nin sosyal ve siyasi, ekonomik ve kültürel hayatına karşı ilgi ta 19 yüzyılın başlarından başlamıştır. Günümüze kadar Emirliğin tarihini incelemede çeşitli el yazı kaynaklarına başvurulmuş, araştırmacıların çoğu yerel yazarların kitapları ve Avrupalı seyyah ve elçilerin günlüklerine ayrıca dikkat etmişlerdir. Son zamanlarda Buhara Emirliği’nin saray divanhanesine ait mevzuat protokolleri ve idari yönetimi ile ilgili tarihi belgeleri bilimsel araştırma konusu altına alma hevesi gittikçe artmaktadır. 18.-19. yüzyılın başlarındaki Buhara sarayına ait belgeler yaşamın çeşitli dallarını konu almıştır ve söz konusu belgelerin ortaya çıkış nedenleri, işleyiş düzeneği ve kendine özgü içeriği bulunmaktadır. İşte böyle belgelerin birisi de mübarekname (çoğul şekli mübareknamecat) olup, onu Orta Asya Müslüman diplomasisinde hemen genç bir belge diyebiliriz. Bunun sebebi böyle mazmundaki bir belge önceki yüzyıllarda da kullanılmış olsa da biçim ve anlatımına göre Mangıtlar sarayında ortaya çıkmış, resmi idare sistemine ait bir belgedir. Mübarekname emirin devlet adamları ve ahaliden gelen arz ve şikayetlere cevap yazısı olup, 19.-20. yüzyılın başlarında Buhara Emirliği saray divanhanesine ait sayıca en çok nüshada saklanmış olan belge çeşidi olarak dikkate değer. Ayrıca mübareknameler içeriği açısından Buhara Emirliği’nin sosyal ve siyasi, ekonomik ve kültürel manevi yaşamı, askeri sistemi, mahkeme ve hukuk sistemi, yer ve su dağıtımı, ahalinin günlük yaşam tarzı gibi birçok alanı kapsamaktadır. Bunlara rağmen, söz konusu belge türü ve onlarda bulunan bilgiler, bugüne dek mahsus araştırma konusu olarak incelenmemiştir. Sunulmakta olan bu makale Buhara Emirliği divanında yürürlükte olmuş olan mübarekname belgesini konu almaktatır. Bu yazıda adı geçen belgenin ortaya çıkış dönemi, işleyiş düzeneği ve Özbekistan’da bulunan çok sayılı koleksiyonu üzerine ilk görüşler öne sürülmüştür. In the 40s of the 18 century, due to the change of sequential authority in Bukhara, the throne occupied by Manghit tribe of Uzbeks. The representatives of the Manghit dynasty, who were not Chingizid, were adequately sufficed to the rank of ‘emir’. Their state, which ruled from 1756 to 1920, was named the Bukhara emirate. The state authority of Emirate is built on the basis of Muslim and Chingizid – Turkic traditions. The interest of the Bukhara emirate in the socio-political, economic and cultural life began in the early 19th century. Until now, sources for studying the history of the Emirates have been diverse, and many researchers have been focusing on the works of local authors and the diaries of the European travellers and ambassadors. In recent years, interest in attracting scientific research into historical documents related to legal acts and administrative office of the Bukharan court has been increasing. Documents belonging to Bukharan royal chancery at the 18 – beginning of the 20 centuries were diverse, with the reason, the mechanism of operation and the content of each document. One of such documents is mubārak-nāma (pl. mubārak-nāmejāt) – a blissful letter, which can be said to be almost the youngest document in Central Asian Islamic Diplomatics. The document was used in previous works, but it was a document of the office system in the palace of Manghit dynasty in form and content. The mubārak-nāma is a response to emir's appeal to officials and the public, and is considered to be the most copies stored document of the palace of the Bukhara emirate in the 19-20 centuries. In addition, mubārak-nāma contains the socio-political, economic, cultural and spiritual life of the Bukhara emirate as well as encompasses many areas such as the military system, the judicial system, the land-water relations and the living standards of the population. However, the type of document and the information contained there in have not been researched so far. This article is devoted to the mubārak-nāma, which is conducted in the royal court of Bukhara emirate. It outlines the initial points about the period of the document, the mechanism of its operation, and its major collections in Uzbekistan.

International Congress of Human and Social Sciences Research
İTOBİAD

Uktambek SULTONOV Mahfuza ABDUVAHABOVA